مالاریا چیست؟

مالاریا به معنی بیماری مناطق بد آب و هوا است و در گذشته کسانی که به مناطق مرطوب و مردابی سفر میکردند به این بیماری مبتلا میشدند. علائم اصلی مالاریا تب و لرز و تعریق است

یک انگل تک سلولی که به وسیله نیش یک پشه به نام آنوفل به انسان منتقل میشود مالاریا را ایجاد میکند. ابتدا فکر میکردند عامل مالاریا پشه آنوفل است اما پشه آنوفل تنها ناقل است و عامل را منتقل میکند عامل اصلی آن انگل پلاسمودیوم ( Plasmodium ) است.

چهارنوع پلاسمودیوم در انسان بیماری ایجاد میکنند. جدیدا یک نوع به آن اضافه شده که از میمون منتقل میشود.

مالاریا در ایران و جهان

در ایران مالاریا اکثرا در جنوب و جنوب شرقی بیشتر است ( سیستان و بلوچستان ، هرمزگان ، کرمان ) و بیشتر مالاریای ایران از نوع ویواکس است. گرچه فالسی پاروم هم مشاهده میشود.

میزان بروز آن در دنیا ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون نفر در سال است و ۱/۴ و ۲/۸ میلیون نفر هم بخاطر مالاریا میمیرند. میتوان گفت که مالاریا مهمترین بیماری انگلی در دنیاست.

علامت های اصلی

علامت های اصلی در مالاریا تب ، لرز و عرق هستند که به مجموعه این علائم مالاریا پاروکسیزم مالاریا میگویند. طولانی ترین علامت تب و کوتاه ترین لرز است. بیماری که دچار لرز میشود پوست بدنش حالت مورمور دارد و سرد است درصورتی که داخل بدنش گرم است و علت آن پاره شدن (لیز) دسته جمعی RBC هاست.

بدن دچار افت فشار خون میشود. علت تب آزاد شدن سایتوکاین ها مانند اینترلوکین ۱، اینترلوکین ۶ و اینترفرون گاما که بر روی مرکز تنظیم دمای بدن در هیپوتالاموس اثر میگذارد و دمای بدن را بالا میبرد؛ است. به این سایتوکاین ها پایروژن یا تب زا میگویند.

دمای بدن در بقیه گونه ها ۳۸ تا ۳۹ درجه و در فالسی پاروم ۴۰ درجه است. فالسی پاروم شدید ترین نوع علائم مالاریا را ایجاد میکند و از همه کشنده تر است. بیشتر مرگ و میر در آفریقا به علت فالسیپاروم است اما خوشبختانه در ایران بیشتر ویواکس وجوددارد و فالسی پاروم کم است.

پس در تب سطح بدن داغ است و حتی فرد دچار هذیان گویی و کما میشود و نبض کند میشود. علت تعریق در این بیماری این است که بدن میخواهد سموم انگل را با عرق کردن دفع کند پس بیمار احساس بهبودی میکند اما این احساس موقتی است و هنگامی که انگل به RBC جدید حمله میکند این علائم تب و لرز و عرق دوباره تکرار میشوند. این علائم مالاریا ابتدا نامنظم هستند اما بعد از مدتی منظم خواهند شد.

پیشگیری از مالاریا

• روش های مختلفی پیشنهاد شده است از جمله مبارزه بیولوژیک یا زیست شناسی یعنی محل زندگی پشه را از بین ببریم اما این روش کارآمد نیست چون به هرحال آب هرجا پیدا میشود و میتواند تخم گذاری کند.
• یک روش دیگر اینکه از ماهی گامبوزیا که لارو های آنوفل را میخورد استفاده میکنند که این هم موفقیت آمیز نیست چون همه لارو ها را نمیخورد.
• یک باکتری به نام باسیلوس تورنجینسیس که لارو آنوفل را از بین میبرد

همه این موارد از جمله مبارزات بیولوژیک برای پیشگیری از مالاریا هستند که با شکست مواجه شدند حتی نسبت به سموم حشره کش ها هم مقاوم هستند

بهترین روش برای پیشگیری از مالاریا استفاده از پشه بند آغشته به مواد حشره کش است